السيد محمود الهاشمي الشاهرودي

282

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى)

ظهور يك قسم بيشتر ندارد و آن عبارت است از دلالت لفظ بر مقصود گوينده . از اين دلالت به دلالت تصديقى نيز تعبير مىكنند كه عبارت است از اينكه از علم به صدور لفظ از گوينده ، علم يا ظن به مقصود او از لفظ لازم آيد . اولى ( علم به مقصود ) نصّ و دومى ( ظن به مقصود ) ظهور ناميده مىشود . تقسيم ظهور تصديقى به دو قسم نيز مسامحه است ؛ زيرا ظهور ، زمانى ظهور خواهد بود كه مراد جدّى متكلم از كلام به نحو يقين يا ظن به دست آيد . بنابر اين ، قرينهء منفصل ، همچون قرينه متصل ظهور را مطلقا از بين مىبرد . البته پيش از آگاهى يافتن از قرينه منفصل ، براى مخاطب ، علم يا ظن ابتدايى به مقصود گوينده حاصل مىشود كه با آگاهى يافتن از قرينه از بين مىرود . در هر حال ، موضوع بحث در علم اصول ، ظهورى است كه كاشف از مقصود گوينده باشد . 5 حجيت ظهور : بدون شك ، سيره و بناى عقلا در محاورات و گفت وگوهاى ميان خود ، بر اعتماد گوينده به ظواهر كلامش در فهماندن مقاصد خويش است ؛ چنان كه به تبع آن ، بناى آنان بر عمل به آن ظواهر و ترتيب اثر دادن بر آن مىباشد ؛ از اين رو ، ظاهر ، حجّت متكلم بر شنونده است ؛ بدين معنا كه اگر شنونده كلام او را بر خلاف ظاهر بگيرد ، وى مىتواند به ظاهر كلامش عليه او احتجاج و وى را محكوم كند ؛ چنان كه ظاهر مىتواند حجّت شنونده بر گوينده باشد ؛ بدين معنا كه اگر متكلم مدعى خلاف ظاهر كلام خود باشد ، به ظاهر كلامش عليه او استدلال كند ؛ از اين رو ، انسان در مقام اقرار ، به ظاهر كلامش محكوم و بر آن ترتيب اثر داده مىشود ؛ هر چند نص و صريح در مقصود او نباشد . از سوى ديگر مىدانيم كه شارع مقدس در مقام سخن گفتن با مردم ، شيوه‌اى جز شيوهء عقلا برنگزيده است و در فهماندن مقاصد خود از همين شيوه بهره گرفته و همين راه را پيموده است . با ثبوت دومقدمهء ياد شده ، حجيت ظاهر نزد شارع مقدس قطعى و يقينى خواهد بود ؛